आजच्या डिजिटल आणि वेगवान युगात आपल्या हातात स्मार्टफोन, सोशल मीडिया आणि इंटरनेटचा अमर्याद खजिना आहे. एका क्लिकवर हवी ती माहिती उपलब्ध होत असली, तरी पुस्तकांच्या पानांतून मिळणारे ज्ञान, एकाग्रता आणि बौद्धिक आनंद कशातच नाही. वाचनाचे महत्त्व नवोदित पिढीच्या मनावर बिंबवण्यासाठी आणि भारताचे लाडके व्यक्तिमत्त्व, 'मिसाइल मॅन' व माजी राष्ट्रपती भारतरत्न डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या जयंतीनिमित्त दरवर्षी १५ ऑक्टोबर हा दिवस महाराष्ट्रासह देशभरात 'वाचन प्रेरणा दिन' म्हणून अत्यंत उत्साहात साजरा केला जातो.

डॉ. कलाम यांचे आयुष्य पुस्तकांशी आणि वाचनाशी घट्ट जोडलेले होते. ते केवळ एक महान वैज्ञानिक आणि राष्ट्रपतीच नव्हते, तर ते एक अष्टपैलू वाचक आणि लेखकही होते. त्यांच्याकडे हजारो पुस्तकांचा पर्सनल संग्रह होता. शेवटच्या श्वासापर्यंत पुस्तके ही त्यांची सर्वात जवळची मैत्री राहिली. विद्यार्थ्यांना नेहमी स्वप्न पाहण्याचे आणि ती पूर्ण करण्यासाठी वाचनाची कास धरण्याचे आवाहन त्यांनी केले. त्यांच्या याच स्मृतींना उजाळा देण्यासाठी आणि तरुणांमध्ये वाचनाची गोडी निर्माण करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाने १५ ऑक्टोबर हा दिवस 'वाचन प्रेरणा दिन' म्हणून घोषित केला.

आजच्या काळात वाचनाची सवय वेगाने कमी होत चालली आहे. लहान मुलांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वजण स्क्रीन टाईममध्ये अडकले आहेत. रिels आणि शॉर्ट व्हिडिओंच्या जमान्यात सखोल वाचन मागे पडत आहे. मात्र, हे लक्षात घेणे गरजेचे आहे की, वाचन ही केवळ एक सवय नसून तो एक उत्तम मानसिक व्यायाम आहे. उत्तम पुस्तके वाचल्याने माणसाची कल्पनाशक्ती वाढते, शब्दसंपत्ती समृद्ध होते, भाषा सुधारते आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे माणसाचा दृष्टिकोन सकारात्मक बनतो. वाचन माणसाला विचार करायला शिकवते आणि संकटांशी सामना करण्याचे धैर्य देते.

वाचन प्रेरणा दिनाच्या निमित्ताने आपण सर्वांनी काही गोष्टींचा संकल्प करणे गरजेचे आहे. घरोघरी पुस्तकांची छोटी लायब्ररी असावी, मुलांमध्ये लहानपणापासूनच छापील पुस्तके वाचण्याची सवय रुजावी आणि सोशल मीडियाचा वापर कमी करून दररोज किमान अर्धा तास पुस्तकांच्या संगतीत घालवावा.

पुस्तके ही आपली अशी मूक आणि सर्वोत्तम मित्र आहेत, जे कधीही आपली साथ सोडत नाहीत. चला, या वाचन प्रेरणा दिनानिमित्त डिजिटल जगापासून थोडा वेळ बाजूला होऊन एका चांगल्या पुस्तकाचे पान उलघडूया आणि आपल्या ज्ञानात भर घालूया. कारण जसे डॉ. कलाम नेहमी म्हणत असत— "वाचण्यासारखा दुसरा कोणताही चांगला मित्र नाही!"

🟣 'मिसाइल मॅन'

 भारतरत्न डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम हे भारताचे ११ वे राष्ट्रपती, महान वैज्ञानिक आणि 'मिसाइल मॅन' म्हणून जगभर प्रसिद्ध आहेत. १५ ऑक्टोबर १९३१ रोजी रामेश्वरममधील एका सामान्य कुटुंबात जन्मलेल्या कलाम यांनी गरिबीवर मात करत ए एरोस्पेस इंजिनिअरिंगचे शिक्षण घेतले.

इस्रो (ISRO) आणि डीआरडीओ (DRDO) मध्ये काम करताना त्यांनी भारताच्या 'स्वातंत्र्य' उपग्रह प्रक्षेपण आणि 'पृथ्वी-अग्नी' क्षेपणास्त्र कार्यक्रमाचे यशस्वी नेतृत्व केले. पोखरण-२ अणू चाचण्यांमध्येही त्यांचे योगदान महत्त्वाचे होते.
राष्ट्रपती असताना त्यांनी राजकारणापेक्षा देशसेवा आणि तरुण पिढीच्या विकासाला प्राधान्य दिले. विद्यार्थ्यांवर त्यांचे असीम प्रेम होते. त्यांच्या याच वाचन आणि लेखनाच्या प्रेमाखातर त्यांचा जन्मदिवस महाराष्ट्रात 'वाचन प्रेरणा दिन' म्हणून साजरा केला जातो.

🟣🟢🔵🟣🟢🔵🟣🟢🔵🟣🟢🔵🟣

◼️१५ ऑक्टोबर हा दिवस ऐतिहासिक, सामाजिक आणि वैज्ञानिक दृष्टिकोनातून अत्यंत महत्त्वाचा आहे. या दिवशी घडलेल्या प्रमुख घटना, जन्म आणि जागतिक दिनांची माहिती खालीलप्रमाणे :
◼️महत्त्वाच्या घटना (Historical Events)
 * १८८८: गोपाळ गणेश आगरकर यांनी 'सुधारक' हे वृत्तपत्र सुरू केले.
 * १९३२: टाटा एअरलाइन्सने (सध्याची एअर इंडिया) पहिल्यांदा व्यावसायिक उड्डाण केले. जे. आर. डी. टाटा यांनी कराचीहून मुंबईपर्यंत विमान उडवून नागरी विमानसेवेची सुरुवात केली.
 * १९५६: 'फोरट्रान' (FORTRAN) ही पहिली आधुनिक संगणक प्रोग्रामिंग भाषा जगासमोर आली.
 * १९९७: भारतीय लेखिका अरुंधती रॉय यांच्या 'द गॉड ऑफ स्मॉल थिंग्ज' (The God of Small Things) या कादंबरीला प्रतिष्ठित असा 'बुकर पुरस्कार' जाहीर झाला.

◼️जन्म (Birthdays)
 * १५४२: मुघल साम्राज्याचे तिसरे सम्राट 'बादशाह अकबर' यांचा जन्म.
 * १६०८: हवादाबमापीचे (Barometer) संशोधक इटालियन गणिती व भौतिकशास्त्रज्ञ 'इव्हानजेलिस्टा टॉरिसेली' यांचा जन्म.
 * १९३१: भारताचे ११वे राष्ट्रपती, महान वैज्ञानिक आणि 'मिसाइल मॅन' भारतरत्न डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांचा जन्म.
 * १९३४: ख्यातनाम कर्नाटिक शैलीचे बासरीवादक एन. रामाणी यांचा जन्म.
 * १९४७: महाराष्ट्रातील ज्येष्ठ राजकारणी छगन भुजबळ यांचा जन्म.
 * १९४९: एनडीटीव्हीचे (NDTV) संस्थापक व पत्रकार प्रणोय रॉय यांचा जन्म.
 * १९५७: प्रसिद्ध भारतीय वंशाच्या अमेरिकन चित्रपट दिग्दर्शिका मीरा नायर यांचा जन्म.
 * १९६९: मेवाती घराण्याचे नामांकित शास्त्रीय गायक पंडित संजीव अभ्यंकर यांचा जन्म.

◼️मृत्यू (Deaths)
 * १९१८: वारकरी संप्रदायाचे आणि भारतीय अध्यात्मिक गुरू शिर्डीचे साई बाबा यांचे निधन.
 * १९६१: हिंदीतील प्रख्यात छायावादी कवी सूर्यकांत त्रिपाठी 'निराला' यांचे निधन.
 * २००२: प्रसिद्ध मराठी नाटककार, लेखक व पटकथाकार वसंत सबनीस यांचे निधन.

◼️जागतिक व राष्ट्रीय दिन (Important Days)
 * वाचन प्रेरणा दिन (भारत): भारताचे पूर्व राष्ट्रपती डॉ. ए. पी. जे. अब्दुल कलाम यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ आणि त्यांच्या पुस्तकांवरील व वाचनावरील प्रेमाचा सन्मान करण्यासाठी हा दिवस महाराष्ट्रात आणि देशभरात 'वाचन प्रेरणा दिन' म्हणून पाळला जातो.
 * आंतरराष्ट्रीय ग्रामीण महिला दिन (International Day of Rural Women): ग्रामीण भागातील महिलांचे शेतीमधील, अन्न सुरक्षेतील आणि विकासातील योगदान अधोरेखित करण्यासाठी हा दिवस संयुक्त राष्ट्रामार्फत पाळला जातो.
 * जागतिक हात धुणे दिन (Global Handwashing Day): आरोग्याची व स्वच्छतेची काळजी घेण्यासाठी साबणाने हात धुण्याच्या सवयीबद्दल जनजागृती निर्माण करण्याच्या उद्देशाने हा दिवस जागतिक पातळीवर पाळला जातो.