१८ फेब्रुवारी १९४६ रोजी झालेला 'मुंबई नौदल उठाव' (The Royal Indian Navy Revolt) हा भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील एक अत्यंत निर्णायक आणि थरारक अध्याय होता. या उठावाने ब्रिटिशांना स्पष्ट संकेत दिले की, आता भारतीय सैन्यही त्यांच्या नियंत्रणात राहिलेले नाही.

या उठावाची ठिणगी मुंबईच्या 'आय.एन.एस. तलवार' (HMIS Talwar) या जहाजावर पडली. याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे होती:
 ◼️ भारतीय सैनिकांना दिले जाणारे अत्यंत निकृष्ट दर्जाचे जेवण.
 ◼️ ब्रिटीश अधिकाऱ्यांकडून होणारी वर्णद्वेषी वागणूक आणि अपमान.
 ◼️आझाद हिंद फौजेच्या सैनिकांवरील खटल्यांमुळे निर्माण झालेला प्रक्षोभ.
उठावाचा विस्तार
सुरुवातीला केवळ खानपान आणि सोयीसुविधांसाठी सुरू झालेला हा संप लवकरच राजकीय उठावात बदलला. 'तलवार' जहाजावरील बी.सी. दत्त यांनी जहाजावर 'भारत छोडो' असे लिहिले होते. १८ फेब्रुवारीला सुरू झालेला हा उठाव वेगाने पसरला आणि मुंबईसह कराची, कोलकाता आणि विशाखापट्टणम येथील ७८ जहाजे आणि २० तळांवरील सुमारे २०,००० नौसैनिकांनी यात सहभाग घेतला. त्यांनी जहाजांवरील युनियन जॅक उतरवून काँग्रेस, मुस्लिम लीग आणि कम्युनिस्ट पक्षाचे झेंडे फडकवले.

परिणाम आणि महत्त्व
मुंबईतील सामान्य जनतेनेही या सैनिकांना अन्नपुरवठा करून पाठिंबा दिला. मात्र, ब्रिटिश सरकारने हा उठाव दडपण्यासाठी लष्करी बळाचा वापर केला. अखेर सरदार वल्लभभाई पटेल आणि बॅरिस्टर जिन्ना यांच्या मध्यस्थीनंतर आणि चर्चेनंतर २३ फेब्रुवारीला नौसैनिकांनी आत्मसमर्पण केले.

जरी हा उठाव यशस्वी झाला नसला, तरी यामुळे ब्रिटीश सत्तेचा पाया हादरला. भारताला स्वातंत्र्य देण्याच्या प्रक्रियेला यामुळे कमालीची गती मिळाली, कारण ब्रिटीशांना कळून चुकले होते की ज्या सैन्याच्या बळावर ते राज्य करत आहेत, ते सैन्य आता त्यांच्यासोबत राहिलेले नाही.

◼️◼️◼️◼️◼️◼️

🟠 18 फेब्रुवारी दिनविशेष

१८ फेब्रुवारी हा दिवस भारतीय आणि जागतिक इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटनांनी नोंदवला गेला आहे. आजच्या दिवसाचे प्रमुख दिनविशेष खालीलप्रमाणे आहेत:

🟠 ठळक घटना
 ▪️ १९११: भारतात पहिल्यांदा विमानाने टपाल सेवा सुरू झाली. अलाहाबाद ते नैनी या दरम्यान १० किमी अंतरासाठी ६,००० पत्रे नेण्यात आली होती.
 ▪️ १९३०: खगोलशास्त्रज्ञ क्लाईड टॉमबॉघ यांनी प्लुटो (Pluto) या ग्रहाचा शोध लावला.
 ▪️ १९४६: मुंबईच्या समुद्रकिनाऱ्यावर नौदल उठावाचा (Royal Indian Navy Mutiny) प्रारंभ झाला. हा उठाव ब्रिटिश राजवटीला हादरवणारा ठरला.
 ▪️ १९९८: ज्येष्ठ समाजसेवक बाबा आमटे यांना मानाचा गांधी शांतता पुरस्कार जाहीर झाला.

🟠 जन्म (जयंती)
 ▪️ १४८६: भक्ती संप्रदायाचे थोर संत चैतन्य महाप्रभू यांचा जन्म.
 ▪️१८३६: थोर आध्यात्मिक गुरू आणि संत रामकृष्ण परमहंस यांचा जन्म.
 ▪️१८९४: भारताचे प्रसिद्ध शांतीस्वरूप भटनागर पुरस्काराचे जनक शांती स्वरूप भटनागर यांचा जन्म.
 ▪️ १९२७: प्रसिद्ध हिंदुस्तानी शास्त्रीय गायक पंडित वसंतराव देशपांडे यांचा जन्म.

🟠 निधन (पुण्यतिथी)
 ▪️ १२९४: मंगोल साम्राज्याचा संस्थापक कुब्लाई खान यांचे निधन.
 ▪️ १५६४: सुप्रसिद्ध शिल्पकार आणि चित्रकार मायकलँजेलो यांचे निधन.
 ▪️ १५४६: धर्मसुधारक मार्टिन ल्यूथर यांचे निधन.
विशेष दिवस
 ▪️ आजचा दिवस 'प्लुटो डे' म्हणूनही ओळखला जातो.
 ▪️ गँबियन् प्रजासत्ताकाचा स्वातंत्र्य दिन.