वाढती महागाई आणि आरोग्यावर होणारा प्रचंड खर्च पाहता, आजच्या काळात सर्वसामान्यांना परवडणारे उपचार मिळणे हे एक मोठे आव्हान बनले आहे. याच पार्श्वभूमीवर, केंद्र सरकारतर्फे दरवर्षी ७ मार्च हा दिवस 'जन औषधी दिवस' म्हणून साजरा केला जातो. "स्वस्त औषधे, दर्जेदार उपचार" हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश असून, जेनेरिक औषधांविषयी समाजात जागरूकता निर्माण करणे हे याचे उद्दिष्ट आहे.

अनेकदा ब्रँडेड औषधांच्या किमती त्यांच्या जाहिराती आणि पेटंटमुळे खूप जास्त असतात. याउलट, जेनेरिक औषधे ही त्याच गुणवत्तेची आणि परिणामकारकतेची असतात, परंतु त्यांच्या किमती ५० ते ९० टक्क्यांनी कमी असतात. जन औषधी केंद्रांमुळे ही औषधे थेट गरिबांपर्यंत पोहोचत आहेत. हृदयविकार, मधुमेह, रक्तदाब यांसारख्या दीर्घकालीन आजारांवर उपचार घेणाऱ्या रुग्णांसाठी ही योजना 'संजीवनी' ठरली आहे.

देशभरात आज १० हजारांहून अधिक 'प्रधानमंत्री भारतीय जन औषधी केंद्रे' कार्यरत आहेत. या केंद्रांमुळे केवळ मध्यमवर्गीय आणि गरीब कुटुंबांचे पैसे वाचत नाहीत, तर सुशिक्षित बेरोजगारांना रोजगाराची संधीही उपलब्ध झाली आहे. विशेषतः महिलांच्या आरोग्यासाठी उपलब्ध असणारी 'जन औषधी सुविधा' सॅनिटरी नॅपकिन्स अवघ्या १ रुपयात मिळतात, ही या योजनेतील मोठी क्रांती मानली जाते.

अजूनही अनेक लोकांमध्ये असा समज आहे की, स्वस्त औषधे म्हणजे कमी गुणवत्तेची असतात. मात्र, हा समज चुकीचा आहे. जन औषधी केंद्रातील प्रत्येक औषध जागतिक दर्जाच्या प्रयोगशाळांमध्ये तपासले जाते. त्यामुळे डॉक्टरांनीही रुग्णांना जेनेरिक औषधे लिहून देऊन या मोहिमेत सहभाग नोंदवणे आवश्यक आहे.

'जन औषधी दिवस' हा केवळ एक उत्सव नसून तो निरोगी भारताचा संकल्प आहे. जेव्हा प्रत्येक नागरिकाला विनासायास आणि स्वस्त उपचार मिळतील, तेव्हाच खऱ्या अर्थाने 'सर्वे सन्तु निरामया:' हे स्वप्न पूर्ण होईल.

🔲▪️🔲▪️🔲▪️🔲

🟠 7 मार्च 2026

७ मार्च २०२६ च्या 'दिनविशेष' संदर्भात महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना आणि महत्त्वाच्या व्यक्तींची माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

▪️७ मार्च: महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना
 * १८७६: टेलिफोनचे पेटंट: अलेक्झांडर ग्रॅहम बेल यांना त्यांच्या 'टेलिफोन' या अविष्कारासाठी अधिकृत पेटंट मिळाले. संचार क्रांतीच्या दिशेने हे जगातील सर्वात मोठे पाऊल मानले जाते.
 * १९११: विमानाने पहिली टपाल सेवा: भारतात अलाहाबाद ते नैनी या दरम्यान जगातील पहिली हवाई टपाल सेवा (Airmail) प्रायोगिक तत्त्वावर राबवण्यात आली.
 * १९७१: शेख मुजीबुर रहमान यांचे ऐतिहासिक भाषण: बांगलादेशचे संस्थापक शेख मुजीबुर रहमान यांनी ढाका येथे स्वातंत्र्यासाठी पुकारले गेलेले प्रसिद्ध 'स्वातंत्र्याचे आवाहन' केले होते.
 * १९८७: सुनील गावस्कर यांचा विक्रम: सुनील गावस्कर यांनी कसोटी क्रिकेटमध्ये १०,००० धावा पूर्ण करण्याचा जागतिक विक्रम प्रस्थापित केला. अशी कामगिरी करणारे ते जगातील पहिले फलंदाज ठरले.
 * २००९: केप्लर स्पेस टेलिस्कोपचे प्रक्षेपण: नासाने पृथ्वीसारख्या इतर ग्रहांचा शोध घेण्यासाठी 'केप्लर' दुर्बिणीचे अंतराळात प्रक्षेपण केले.

▪️७ मार्च: जन्म (जयंती)
 * परमहंस योगानंद (१८९३): भारतीय संन्यासी आणि महान योगी. त्यांनी 'ऑटोबायोग्राफी ऑफ अ योगी' (Autobiography of a Yogi) या प्रसिद्ध पुस्तकाद्वारे पाश्चात्य जगाला ध्यानाची ओळख करून दिली.
 * नरेश गोयल (१९४९): जेट एअरवेजचे संस्थापक आणि प्रसिद्ध भारतीय उद्योजक.
 * विव्हियन रिचर्ड्स (१९५२): वेस्ट इंडिजचे दिग्गज क्रिकेटपटू, ज्यांना क्रिकेटच्या इतिहासातील सर्वात स्फोटक फलंदाज मानले जाते.

▪️७ मार्च: स्मृती (पुण्यतिथी)
 * गोविंद बल्लाळ देवल (१९१६): प्रसिद्ध मराठी नाटककार आणि 'संगीत शारदा' सारख्या अजरामर नाटकांचे लेखक. मराठी संगीत रंगभूमी समृद्ध करण्यात त्यांचा मोलाचा वाटा आहे.
 * पंडित रविशंकर शुक्ल (१९५६): मध्य प्रदेशचे पहिले मुख्यमंत्री आणि स्वातंत्र्यसैनिक.
आजचा विशेष दिवस
 * जन औषधी दिवस (Jan Aushadhi Diwas): भारतात स्वस्त दरातील जेनेरिक औषधांच्या वापराबाबत जागरूकता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.