भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या इतिहासात महात्मा गांधींचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते, परंतु त्यांच्या या खडतर प्रवासात सावलीसारखी सोबत देणारी शक्ती म्हणजे कस्तुरबा गांधी. त्यांना आदराने 'बा' म्हटले जाते. कस्तुरबा यांचा जन्म ११ एप्रिल १८६९ रोजी पोरबंदर येथे झाला.

सुरुवातीचे जीवन आणि संघर्ष
अल्पवयात विवाह झाल्यानंतर कस्तुरबा यांनी गांधीजींच्या प्रत्येक निर्णयाला साथ दिली. सुरुवातीच्या काळात त्या अशिक्षित होत्या, मात्र गांधीजींच्या आग्रहाखातर त्यांनी शिक्षण घेतले. दक्षिण आफ्रिकेतील वर्णभेदाविरुद्धच्या लढाईत त्यांनी केवळ गांधीजींना साथच दिली नाही, तर स्वतः तुरुंगवासही भोगला. तेथील कठीण परिस्थितीतही त्यांनी दाखवलेले धैर्य अद्भूत होते.
स्वातंत्र्यलढ्यातील योगदान
भारतात परतल्यानंतर कस्तुरबा साबरमती आश्रमाच्या व्यवस्थेत पूर्णपणे झोकून दिले. गांधीजी जेव्हा जेव्हा तुरुंगात असत, तेव्हा कस्तुरबा आंदोलनाची धुरा सांभाळत. 'चंपारण्य सत्याग्रह' असो किंवा 'भारत छोडो आंदोलन', त्यांनी महिलांचे संघटन करण्यात मोठी भूमिका बजावली. खादीचा प्रसार आणि स्वदेशीचा मंत्र त्यांनी घरोघरी पोहोचवला.

कस्तुरबा म्हणजे संयम आणि त्यागाचे मूर्तिमंत उदाहरण होत्या. गांधीजींच्या कडक शिस्तीच्या जीवनात त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे सामावून घेतले होते. २२ फेब्रुवारी १९४४ रोजी पुण्याच्या आगाखान पॅलेसमध्ये नजरकैदेत असतानाच त्यांनी अखेरचा श्वास घेतला.

कस्तुरबा गांधी केवळ महात्मा गांधींच्या पत्नी नव्हत्या, तर त्या एक प्रबळ राष्ट्रभक्त आणि स्वतंत्र विचारांच्या वीरांगना होत्या. त्यांचे जीवन आजही भारतीय महिलांसाठी प्रेरणादायी आहे.

🔲 🔲 🔲 🔲 🔲 🔲

🟠 22 फेब्रुवारी दिनविशेष

आज २२ फेब्रुवारी. आजचा दिवस जागतिक स्तरावर 'मैत्री' आणि 'विचारांच्या' देवाणघेवाणीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो. आजच्या दिवसाचे प्रमुख वैशिष्ट्य म्हणजे जगभरातील स्काउट आणि गाईड्सद्वारे साजरा केला जाणारा 'जागतिक चिंतन दिन'.

▪️ जागतिक आणि राष्ट्रीय महत्त्वाचे दिवस
 * जागतिक चिंतन दिन (World Thinking Day): हा दिवस जगभरातील 'गर्ल स्काउट्स' आणि 'गर्ल गाईड्स' द्वारे साजरा केला जातो. एकमेकींप्रती कृतज्ञता व्यक्त करणे आणि जागतिक बंधुभाव जपण्याचे शिक्षण या दिवशी दिले जाते.
 * जागतिक शाश्वत ऊर्जा दिन (World Sustainable Energy Day): ऊर्जेचा वापर कमी करणे आणि अक्षय ऊर्जेला प्रोत्साहन देण्यासाठी हा दिवस महत्त्वाचा मानला जातो.

🟠  ऐतिहासिक घटना
 * १७९९: रशिया आणि तुर्की यांनी फ्रान्सविरुद्ध युती केली.
 * १९४४: महात्मा गांधींच्या पत्नी आणि स्वातंत्र्यसेनानी कस्तुरबा गांधी यांचे पुणे येथील आगाखान पॅलेसमध्ये निधन झाले.
 * १९९७: स्कॉटलंडमधील रोसलिन इन्स्टिट्यूटच्या शास्त्रज्ञांनी 'डॉली' नावाच्या मेंढीच्या क्लोनिंगची (Cloning) यशस्वी घोषणा केली. सस्तन प्राण्याचे क्लोनिंग करण्याची ही जगातील पहिलीच घटना होती.

🟠 जन्म (जयंती)

 * लॉर्ड बेडन पॉवेल (१८५७): 'स्काउट अँड गाईड' चळवळीचे जनक. त्यांच्याच जन्मदिनी जागतिक चिंतन दिन साजरा होतो.
 * लेडी ओलेव्ह बेडन पॉवेल (१८८९): जागतिक मुख्य गाईड आणि लॉर्ड बेडन पॉवेल यांच्या पत्नी. योगायोगाने या उभयतांचा जन्म एकाच तारखेला झाला होता.
 * जॉर्ज वॉशिंग्टन (१७३२): अमेरिकेचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष.

🟠 निधन (पुण्यतिथी)

 * कस्तुरबा गांधी (१९४४): भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यातील त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे. त्यांनी अनेक सत्याग्रहांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला होता.
 * अब्दुल कलाम आझाद (१९५८): भारताचे पहिले शिक्षण मंत्री, थोर स्वातंत्र्यसेनानी आणि 'भारतरत्न' सन्मानित. (त्यांचा जन्म दिवस ११ नोव्हेंबर हा राष्ट्रीय शिक्षण दिन म्हणून साजरा होतो).

🟠 आजचा विचार: "सेवा हाच धर्म आहे." - हा संदेश स्काउट चळवळीतून आणि कस्तुरबा गांधींच्या जीवनातून आपल्याला आजही प्रेरणा देतो.