यशवंतराव बळवंतराव चव्हाण (१२ मार्च १९१३ - २५ नोव्हेंबर १९८४) हे स्वतंत्र महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री आणि आधुनिक महाराष्ट्राच्या जडणघडणीतील अत्यंत महत्त्वाचे नेतृत्व होते. सातारा जिल्ह्यातील 'कराड' जवळील देवराष्ट्रे या छोट्याशा गावात त्यांचा जन्म झाला. सामान्य शेतकरी कुटुंबातून येऊन त्यांनी आपल्या कर्तृत्वाच्या जोरावर भारतीय राजकारणात एक उत्तुंग स्थान निर्माण केले.

यशवंतरावांनी स्वातंत्र्यलढ्यात सक्रिय सहभाग घेतला होता. १९४२ च्या 'छोडो भारत' आंदोलनात त्यांनी सातारा जिल्ह्यात प्रतिसरकार स्थापन करण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावली. संयुक्त महाराष्ट्र चळवळीनंतर १ मे १९६० रोजी जेव्हा मराठी भाषिकांचे स्वतंत्र महाराष्ट्र राज्य अस्तित्वात आले, तेव्हा त्याची धुरा यशवंतरावांकडे सोपवण्यात आली.

त्यांनी महाराष्ट्रात 'पंचायत राज' व्यवस्थेचा पाया रचला आणि सत्तेचे विकेंद्रीकरण केले. ग्रामीण महाराष्ट्राचा विकास व्हावा यासाठी त्यांनी सहकारी चळवळ उभी केली, ज्यातून साखर कारखाने आणि दुग्ध संस्थांचे जाळे विणले गेले. औद्योगिक प्रगतीसाठी त्यांनी 'एमआयडीसी' (MIDC) ची स्थापना केली.

केवळ राजकारणच नव्हे, तर साहित्य आणि संस्कृतीवरही त्यांचे नितांत प्रेम होते. 'कृष्णाकाठ' हे त्यांचे आत्मचरित्र मराठी साहित्यातील एक अनमोल ठेवा आहे. १९६२ च्या भारत-चीन युद्धाच्या वेळी त्यांनी देशाचे संरक्षण मंत्री म्हणून जबाबदारी स्वीकारली आणि विस्कळीत झालेले लष्कर पुन्हा उभे केले. पुढे त्यांनी गृहमंत्री, अर्थमंत्री आणि भारताचे उपपंतप्रधान म्हणूनही कार्य केले.
एक सुसंस्कृत, दूरदृष्टी असलेले आणि संयमी नेते म्हणून यशवंतराव चव्हाण यांचे नाव महाराष्ट्राच्या इतिहासात सदैव सुवर्ण अक्षरांनी कोरलेले राहील.

◼️◼️▪️◼️◼️▪️◼️◼️

🟠 12 मार्च दिनविशेष

आज १२ मार्च. भारतीय आणि जागतिक इतिहासाच्या दृष्टीने आजचा दिवस अत्यंत महत्त्वाचा आहे. आजच्या दिवसाचे प्रमुख 'दिनविशेष' खालीलप्रमाणे आहेत:

◼️ठळक ऐतिहासिक घटना
 * १९३०: दांडी यात्रेचा प्रारंभ - महात्मा गांधी यांनी साबरमती आश्रम ते दांडी अशा ऐतिहासिक पदयात्रेला (मिठाचा सत्याग्रह) सुरुवात केली. ब्रिटिश मिठाच्या कायद्याविरुद्ध पुकारलेले हे एक मोठे सविनय कायदेभंग आंदोलन होते.
 * १९९३: मुंबई साखळी बॉम्बस्फोट - मुंबईत १२ वेगवेगळ्या ठिकाणी भीषण बॉम्बस्फोट झाले. भारताच्या इतिहासातील हा एक अत्यंत दुःखद आणि काळा दिवस मानला जातो.
 * १९६८: मॉरिशस स्वातंत्र्य दिन - मॉरिशस देशाला ब्रिटिशांच्या राजवटीतून स्वातंत्र्य मिळाले.
 * १९१८: रशियाची राजधानी - रशियाने आपली राजधानी सेंट पीटर्सबर्ग येथून मॉस्कोला हलवली.
 * १९११: संगीत मानापमान - कृष्णाजी प्रभाकर खाडिलकर यांच्या अजरामर 'संगीत मानापमान' या नाटकाचा पहिला प्रयोग पार पडला.

◼️महत्त्वाचे जन्म (जयंती)
 * १९१३: यशवंतराव चव्हाण - आधुनिक महाराष्ट्राचे शिल्पकार आणि महाराष्ट्राचे पहिले मुख्यमंत्री. त्यांनी भारताचे संरक्षण मंत्री आणि उपपंतप्रधान म्हणूनही कार्यभार सांभाळला.
 * १९११: दयानंद (भाऊसाहेब) बांदोडकर - गोव्याचे पहिले मुख्यमंत्री आणि महाराष्ट्रवादी गोमांतक पक्षाचे संस्थापक.
 * १९८४: श्रेया घोषाल - प्रसिद्ध भारतीय पार्श्वगायिका.
 * १८९१: चिंतामणराव कोल्हटकर - प्रसिद्ध मराठी अभिनेते, नाट्य निर्माते आणि 'नटवर्य'.

◼️महत्त्वाचे मृत्यू (पुण्यतिथी)
 * १९४२: रॉबर्ट बॉश - जगप्रसिद्ध 'बॉश' (Bosch) कंपनीचे संस्थापक आणि जर्मन उद्योजक.
 * १९६०: क्षितीमोहन सेन - प्रख्यात भारतीय इतिहासकार.
 * १९९९: यहुदी मेनुहिन - जगप्रसिद्ध व्हायोलिन वादक.

◼️आजचे पंचांग (१२ मार्च २०२६)
 * तिथी: फाल्गुन कृष्ण नवमी
 * नक्षत्र: मूळ
 * चंद्रराशी: धनू