नैसर्गिक आपत्ती असो किंवा मानवनिर्मित संकट, जेव्हा जनजीवन विस्कळीत होते, तेव्हा पडद्यामागून धावून येणारी यंत्रणा म्हणजे 'नागरी संरक्षण' (Civil Defence). दरवर्षी १ मार्च रोजी जगभरात 'जागतिक नागरी संरक्षण दिन' साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ एक औपचारिकता नसून, संकटकाळात स्वतःचा आणि समाजाचा जीव वाचवण्यासाठी तत्पर असलेल्या रक्षकांप्रती कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा दिवस आहे.
इतिहास आणि महत्त्व
आंतरराष्ट्रीय नागरी संरक्षण संघटनेची (ICDO) स्थापना १९३१ मध्ये झाली, तर १९९० पासून अधिकृतपणे हा दिवस साजरा करण्यास सुरुवात झाली. या दिनाचा मुख्य उद्देश म्हणजे नागरी संरक्षणाचे महत्त्व जनतेला पटवून देणे आणि आपत्ती व्यवस्थापनात गुंतलेल्या संस्थांच्या कार्याचा गौरव करणे हा आहे. युद्धजन्य परिस्थिती, भूकंप, पूर किंवा आगीसारख्या घटनांमध्ये जीवित आणि वित्तहानी कमी करणे, हे या यंत्रणेचे प्राथमिक कर्तव्य असते.

आजच्या आधुनिक युगात हवामान बदलामुळे नैसर्गिक आपत्तींचे प्रमाण वाढले आहे. अशा वेळी केवळ सरकारी यंत्रणेवर अवलंबून न राहता, प्रत्येक नागरिकाने 'प्रथम प्रतिसादक' (First Responder) म्हणून प्रशिक्षित असणे गरजेचे आहे.

  आपत्तीच्या वेळी घाबरून न जाता संयम कसा ठेवावा, याचे शिक्षण या माध्यमातून दिले जाते.

  स्थानिक तरुणांना प्रथमोपचार, आग विझवणे आणि बचाव कार्याचे प्रशिक्षण देऊन एक सक्षम फळी उभी केली जाते.

 नागरी संरक्षण हे देशाच्या अंतर्गत सुरक्षेचा एक भक्कम कणा आहे.

'आपत्ती व्यवस्थापन' ही केवळ प्रशासनाची जबाबदारी नसून ती एक सामाजिक बांधिलकी आहे. "सुरक्षित नागरिक, सुरक्षित राष्ट्र" हे ब्रीद सार्थ करण्यासाठी आपण सर्वांनी नागरी संरक्षणाचे प्राथमिक धडे गिरवणे काळाची गरज आहे. या दिनानिमित्त संकल्प करूया की, संकटसमयी मदतीसाठी आपण सदैव सज्ज राहू.

🔲◼️🔲◼️🔲◼️🔲

🟠 एक मार्च दिनविशेष

१ मार्च रोजी घडलेल्या काही महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना, जन्म आणि मृत्यू (दिनविशेष) खालीलप्रमाणे आहेत:

▪️महत्त्वाचे दिवस:

 * जागतिक नागरी संरक्षण दिन (World Civil Defence Day): जगभरात नागरी संरक्षणाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी हा दिवस साजरा केला जातो.
 * शून्य भेदभाव दिन (Zero Discrimination Day): प्रत्येकाने सन्मानाने जीवन जगावे आणि कोणत्याही प्रकारचा भेदभाव होऊ नये, यासाठी हा दिवस पाळला जातो.
 * जागतिक समुद्री गवत दिन (World Seagrass Day).
महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना:
 * १८७२: जगातील पहिले राष्ट्रीय उद्यान, 'यलो स्टोन नॅशनल पार्क' (अमेरिका) ची स्थापना झाली.
 * १८९३: निकोला टेस्ला यांनी पहिल्या रेडिओचे प्रात्यक्षिक दाखवले.
 * १९०७: टाटा आयर्न अँड स्टील कंपनी (TISCO) ची स्थापना झाली.
 * १९१९: रॉलट ॲक्टच्या निषेधार्थ महात्मा गांधींनी सत्याग्रहाची घोषणा केली.
 * १९२७: रत्नागिरी येथे महात्मा गांधी आणि स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांची भेट झाली.
 * १९४७: आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीने (IMF) प्रत्यक्ष कामकाजाला सुरुवात केली.
 * १९९८: दिग्गज गायिका एम. एस. सुब्बलक्ष्मी यांना 'भारतरत्न' पुरस्कार प्रदान करण्यात आला.
 * १९९८: 'टायटॅनिक' हा १ अब्ज डॉलरपेक्षा जास्त कमाई करणारा जगातील पहिला चित्रपट ठरला.

🟠 जन्म (Births):
 * १९२२: नानासाहेब धर्माधिकारी - प्रसिद्ध आध्यात्मिक गुरू आणि समाजसुधारक (महाराष्ट्र भूषण पुरस्कार सन्मानित).

 * १९३०: राम प्रसाद गोएंका - आरपीजी ग्रुपचे संस्थापक आणि प्रसिद्ध उद्योगपती.
 * १९४४: बुद्धदेव भट्टाचार्य - पश्चिम बंगालचे माजी मुख्यमंत्री.
 * १९६८: सलील अंकोला - भारतीय माजी क्रिकेटपटू आणि अभिनेता.
 * १९८३: मेरी कोम - भारतीय विश्वविजेती महिला मुष्टियोद्धा (Boxer).

🟠 मृत्यू (Deaths):
 * १९१४: लॉर्ड मिंटो (गिल्बर्ट इलियट-मरे-क्यंनमॉंड) - भारताचे माजी गव्हर्नर जनरल.
 * १९८९: वसंतदादा पाटील - महाराष्ट्राचे माजी मुख्यमंत्री आणि ज्येष्ठ नेते.
 * १९९४: मनमोहन देसाई - बॉलिवूडचे सुप्रसिद्ध चित्रपट दिग्दर्शक आणि निर्माते.
 * २००३: गौरी देशपांडे - प्रसिद्ध मराठी लेखिका आणि कवयित्री.