आरक्षणाचे जनक आणि लोकराजा: राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज यांना स्मृतिदिनी विनम्र अभिवादन
schedule06 May 26 person by visibility 102 categoryसामाजिक
महाराष्ट्राच्या मातीला समाजसुधारणेचा वारसा देणारे, दीन-दलितांचे कैवारी आणि कोल्हापूर संस्थानाचे दैवत राजर्षी छत्रपती शाहू महाराज यांचा आज स्मृतिदिन.
६ मे १९२२ रोजी हा क्रांतीसूर्य मावळला, पण त्यांनी प्रज्वलित केलेली समतेची ज्योत आजही आपल्याला दिशा दाखवत आहे.
शाहू महाराज हे केवळ एक राजा नव्हते, तर ते खऱ्या अर्थाने 'लोकराजा' होते. ज्या काळात जातीयवाद आणि अस्पृश्यतेने समाज पोखरलेला होता, अशा काळात त्यांनी २६ जुलै १९०२ रोजी कोल्हापूर संस्थानात ५० टक्के आरक्षणाची ऐतिहासिक घोषणा केली. उपेक्षितांना सत्तेत आणि प्रशासनात वाटा मिळवून देणारा हा निर्णय भारतातील सामाजिक न्यायाचा पाया ठरला. म्हणूनच त्यांना 'आरक्षणाचे जनक' मानले जाते.
शिक्षण हेच प्रगतीचे साधन आहे हे ओळखून त्यांनी आपल्या संस्थानात 'मोफत आणि सक्तीचे प्राथमिक शिक्षण' सुरू करण्याचा कायदा केला. दलितांसाठी वसतिगृहे उभारली आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांमधील प्रतिभा ओळखून त्यांना पुढील शिक्षणासाठी व 'मूकनायक' वृत्तपत्रासाठी मोलाची मदत केली. "तुम्हाला तुमचा नेता मिळाला आहे," असे सांगून त्यांनी आंबेडकरांचे नेतृत्व समाजासमोर अधोरेखित केले.
शेती, उद्योग, कला आणि क्रीडा या क्षेत्रांतही त्यांचे योगदान अफाट होते.
राधानगरी धरणाची निर्मिती करून त्यांनी हरितक्रांतीचे बीज पेरले, तर कुस्तीसारख्या मर्दानी खेळाला राजाश्रय देऊन पैलवानांना बळ दिले. स्त्री शिक्षणाचा प्रसार आणि विधवा विवाहास कायदेशीर मान्यता देऊन त्यांनी महिलांच्या सन्मानासाठी लढा दिला.
आज त्यांच्या स्मृतिदिनी, शाहू महाराजांनी दिलेल्या समता, बंधुता आणि न्यायाच्या विचारांचे पाईक होणे हीच त्यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल. रयतेच्या या राजाला मानाचा मुजरा!
