दरवर्षी २० फेब्रुवारी हा दिवस जगभरात 'जागतिक सामाजिक न्याय दिन' म्हणून साजरा केला जातो. समाजात पसरलेली विषमता, गरिबी, बेरोजगारी आणि अन्याय दूर करून एक न्याय्य समाज निर्माण करणे, हा या दिवसाचा मुख्य उद्देश आहे. संयुक्त राष्ट्र महासभेने २००७ मध्ये या दिवसाची घोषणा केली आणि २००९ पासून याची अंमलबजावणी सुरू झाली.

सामाजिक न्याय म्हणजे केवळ कायद्याचे राज्य नव्हे, तर समाजातील प्रत्येक व्यक्तीला—मग ती कोणत्याही जातीची, धर्माची, लिंगाची वा वर्णाची असो—तिला प्रगतीची समान संधी मिळणे होय. अन्‍न, वस्त्र, निवारा यांसोबतच शिक्षण, आरोग्य आणि अभिव्यक्ती स्वातंत्र्य या मूलभूत गरजांची पूर्तता विनाभेदभाव होणे, म्हणजेच खऱ्या अर्थाने सामाजिक न्याय होय.

भारतासारख्या विविधतेने नटलेल्या देशात सामाजिक न्यायाची संकल्पना अत्यंत मोलाची आहे. भारतीय संविधानाचे शिल्पकार डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी संविधानाच्या प्रस्तावनेतच 'सामाजिक, आर्थिक आणि राजनैतिक' न्यायाचा उल्लेख केला आहे. अस्पृश्यता निवारण (कलम १७), समतेचा अधिकार (कलम १४) आणि दुर्बल घटकांसाठी विशेष तरतुदी याद्वारे भारताने सामाजिक न्यायाचा पाया भक्कम केला आहे.

आजच्या आधुनिक युगातही सामाजिक न्यायासमोर अनेक आव्हाने आहेत. वाढती आर्थिक दरी, लिंगभेद, मजुरांचे शोषण आणि डिजिटल माध्यमांमधील विषमता यांमुळे समाजातील एक मोठा घटक आजही मुख्य प्रवाहापासून दूर आहे. हवामान बदलाचा परिणामही गरीब वंचितांवर अधिक होतो, हा सुद्धा एक प्रकारचा अन्यायच आहे.

सामाजिक न्याय हा केवळ सरकारचा किंवा संस्थांचा विषय नसून ती आपली सर्वांची नैतिक जबाबदारी आहे. जेव्हा आपण आपल्या कामाच्या ठिकाणी, शाळेत किंवा समाजात कोणताही भेदभाव न करता सर्वांना सन्मानाने वागवू, तेव्हाच हा दिवस खऱ्या अर्थाने साजरा होईल. 'सर्वांचा विकास आणि सर्वांना न्याय' हेच समृद्ध राष्ट्राचे लक्षण आहे.

◼️◼️◼️◼️◼️◼️

🟠 20 फेब्रुवारी दिनविशेष

आज २० फेब्रुवारी. आजच्या दिवसाचे महत्त्व ऐतिहासिक, सामाजिक आणि जागतिक स्तरावर अत्यंत मोलाचे आहे. आजच्या दिवशी घडलेल्या मुख्य घडामोडी खालीलप्रमाणे आहेत:

🟠 महत्त्वाचे जागतिक दिवस
 ▪️जागतिक सामाजिक न्याय दिन (World Day of Social Justice): समाजातली गरिबी, बेरोजगारी आणि अन्याय दूर करून समता प्रस्थापित करण्याच्या उद्देशाने संयुक्त राष्ट्रातर्फे हा दिवस साजरा केला जातो.
 ▪️ अरुणाचल प्रदेश आणि मिझोराम राज्य स्थापना दिन: १९८७ साली याच दिवशी या दोन्ही प्रदेशांना भारताच्या पूर्ण राज्याचा दर्जा मिळाला.

🟠 ऐतिहासिक घटना
 ▪️ १७०७: मुघल सम्राट औरंगजेब याचा अहमदनगर येथे मृत्यू झाला. त्याच्या मृत्यूनंतर मुघल साम्राज्याच्या ऱ्हासाला खऱ्या अर्थाने सुरुवात झाली.
 ▪️ १९४७: ब्रिटिश पंतप्रधान क्लेमेंट ॲटली यांनी घोषणा केली की, ब्रिटन ३० जून १९४८ पूर्वी भारताला पूर्ण स्वातंत्र्य देऊन सत्ता सोपवेल.
 ▪️ १९६२: जॉन ग्लेन हे पृथ्वीभोवती प्रदक्षिणा घालणारे पहिले अमेरिकन अंतराळवीर ठरले.

🟠 जन्म व निधन
 ▪️ गाडगे महाराज (जन्म १८७६): थोर समाजसुधारक आणि संत गाडगे बाबा यांचा आज जन्मदिन. "स्वच्छता हीच सेवा" हा मंत्र त्यांनी आपल्या कीर्तनातून जनमानसात रुजवला.
 ▪️ विनायक दामोदर सावरकर (आत्मार्पण १९६६): स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांनी आजच्याच दिवशी १९६६ मध्ये मुंबई येथे 'प्रायोपवेशन' (अन्नत्याग) करून आपला देह ठेवला होता. (काही संदर्भांनुसार त्यांचे पुण्यस्मरण २६ फेब्रुवारीला मानले जाते, परंतु त्यांच्या उपोषणाची सुरुवात आणि प्रकृती खालावणे याच काळात होते).