महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी २४ सप्टेंबर १८७३ रोजी पुण्यात ‘सत्यशोधक समाजाची’ स्थापना केली. हा दिवस महाराष्ट्राच्या सामाजिक आणि सांस्कृतिक इतिहासात एका मोठ्या परिवर्तनाची पायाभरणी करणारा ठरला. त्या काळात समाजात बामणी आधिपत्य, धार्मिक कर्मकांड, अंधश्रद्धा आणि अस्पृश्यतेची प्रचंड दडपशाही होती. या विषमतेच्या आणि शोषणाच्या वातावरणात बहुजन समाज, शूद्र व अतिशूद्र वर्गाला ज्ञानाचा प्रकाश मिळवून देण्यासाठी आणि त्यांच्या हक्कांची जाणीव करून देण्यासाठी सत्यशोधक समाजाचा जन्म झाला.

सत्यशोधक समाजाची स्थापना हा केवळ एका संघटनेचा उदय नव्हता, तर तो मानसिक गुलामगिरीविरुद्ध पुकारलेले बंड होते. "सर्वसाक्षी जगत्पती त्याला नकोच मध्यस्थी" या विचारसरणीवर या समाजाचा मुख्य भर होता. या चळवळीने धार्मिक भोंदूगिरी, हुंडाबळी, मृत्यूनंतरचे अवास्तव भोज आणि महागडे विधी यांसारख्या अनिष्ट रूढी-परंपरांना कडाडून विरोध केला. लग्नासारखे महत्त्वाचे संस्कार ब्राह्मणी पुरोहितांशिवाय, सत्यशोधक पद्धतीने व कमी खर्चात लावण्यास सुरुवात केली, ज्याला 'सत्यशोधकी विवाह' म्हणून ओळखले जाते.
या संस्थेच्या माध्यमातून महात्मा फुले आणि त्यांच्या सहकाऱ्यांनी तळागाळातील लोकांमध्ये शिक्षणाचा प्रसार केला. अज्ञान आणि अंधकार दूर केल्याशिवाय समाज प्रगत होऊ शकत नाही, हा विचार त्यांनी कृतीतून सिद्ध केला. सत्यशोधक समाजाने शूद्र आणि अतिशूद्रांना त्यांचा मानवी हक्क मिळवून दिला आणि समाजात स्वाभिमानाने जगण्याचे बळ दिले. पुढे या समाजाने महाराष्ट्राच्या कानाकोपऱ्यात जाऊन सामाजिक प्रबोधनाची ही मशाल तेवत ठेवली. सत्यशोधक समाजाचे विचार आजही समतावादी समाजाच्या निर्मितीसाठी मार्गदर्शक ठरतात.

▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️

▪️२४ सप्टेंबर – दिनविशेष:
महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना:
 * १८७३: महात्मा ज्योतिराव फुले यांनी पुण्यात ‘सत्यशोधक समाजाची’ स्थापना केली.
 * १९३२: महात्मा गांधी आणि डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्यात ऐतिहासिक ‘पुणे करार’ (Poona Pact) झाला, ज्यावर मदनमोहन मालवीय व इतर प्रमुख नेत्यांनी स्वाक्षऱ्या केल्या.
 * १९४८: ‘होंडा मोटार कंपनीची’ (Honda Motor Company) स्थापना झाली.
 * १९६०: अणुशक्तीवर चालणारी ‘यू. एस. एस. एंटरप्राइझ’ ही जगातील पहिली विमानवाहू नौका जलावतर करण्यात आली.
 * १९७३: गिनी-बिसाऊ देशाला पोर्तुगालपासून स्वातंत्र्य मिळाले.
 * १९९५: मराठीतील प्रसिद्ध कादंबरीकार शिवाजी सावंत यांच्या ‘मृत्यूंजय’ या कादंबरीस भारतीय ज्ञानपीठ संस्थेचा ‘मूर्तिदेवी पुरस्कार’ जाहीर झाला (हा पुरस्कार मिळवणारे ते पहिले मराठी लेखक आहेत).
 * २००७: भारताने महेंद्रसिंग धोनीच्या नेतृत्वाखाली पहिला T-20 विश्वकरंडक (World Cup) जिंकला.
 * २०१४: भारताचे बहुप्रतिक्षित ‘मंगळयान’ (Mars Orbiter Mission) यशस्वीरित्या मंगळाच्या कक्षेत प्रविष्ट झाले.

▪️जन्मदिन / जयंती:
 * १५३४: शिखांचे चौथे गुरू ‘गुरू राम दास’ यांचा जन्म.
 * १५५१: वारकरी संप्रदायातील संत व प्रसिद्ध कवी दासोपंत (दासो दिगंबर देशपांडे) यांचा जन्म.
 * १८६१: भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यात परदेशात भारताचा तिरंगी ध्वज फडकवणाऱ्या थोर क्रांतिकारक मॅडम भिकाजी कामा यांचा जन्म.
 * १९४०: इंग्लिश खाडी पोहून पार करणारी पहिली भारतीय महिला जलतरणपटू आरती साहा यांचा जन्म.
 * १९५०: प्रसिद्ध भारतीय क्रिकेटपटू आणि समालोचक मोहिंदर अमरनाथ यांचा जन्म.

▪️मृत्यू / पुण्यतिथी:
 * १९९८: बालरंगभूमीचे पुरस्कर्ते व दिग्दर्शक वासुदेव पाळंदे यांचे निधन.
 * २००२: प्रख्यात लेखक, शब्दकोशकार व अनुवादक श्रीपाद रघुनाथ जोशी यांचे निधन.