दरवर्षी ११ जुलै रोजी जगभरात 'जागतिक लोकसंख्या दिन' साजरा केला जातो. आजच्या २१ व्या शतकात मानवजातीसमोर अनेक आव्हाने उभी आहेत, त्यापैकी वाढती लोकसंख्या हे सर्वात महत्त्वाचे आव्हान आहे. संयुक्त राष्ट्रांच्या पुढाकाराने १९८९ मध्ये या दिवसाची सुरुवात करण्यात आली. या दिवसाचा मुख्य उद्देश वाढत्या लोकसंख्येमुळे निर्माण होणाऱ्या समस्यांविषयी जनजागृती करणे आणि शाश्वत विकासासाठी नियोजनबद्ध आयुष्याचा स्वीकार करणे हा आहे.

लोकसंख्या वाढ ही केवळ आकड्यांची खेळ नसून ती संसाधनांवरील वाढता ताण आहे. अन्नाची उपलब्धता, पिण्याचे शुद्ध पाणी, राहण्यासाठी जागा, आरोग्य सुविधा आणि शिक्षण यांसारख्या मूलभूत गरजांवर वाढत्या लोकसंख्येचा थेट परिणाम होतो. विशेषतः विकसनशील देशांमध्ये लोकसंख्येचा विस्फोट गरिबी, बेरोजगारी आणि असमानतेच्या समस्यांना खतपाणी घालत आहे. मात्र, याचा अर्थ लोकसंख्या वाढ ही केवळ 'समस्या' आहे असे नाही, तर योग्य व्यवस्थापन आणि कुशल मनुष्यबळाच्या बळावर आपण लोकसंख्येला 'संपत्ती' म्हणूनही वापरू शकतो.

'छोटं कुटुंब, सुखी कुटुंब' ही केवळ घोषणा न राहता ती जीवनपद्धती बनण्याची आज गरज आहे. कुटुंब नियोजनाचा अवलंब केल्यास माता आणि बालमृत्यू दर कमी होण्यास मदत होते, तसेच मुलांचे शिक्षण आणि आरोग्य यावर अधिक चांगल्या प्रकारे लक्ष केंद्रित करता येते. जागतिक लोकसंख्या दिनानिमित्त केवळ लोकसंख्या नियंत्रणाची चर्चा न करता, 'मानव संसाधन विकास' कसा साधता येईल, याचा विचार करणे आवश्यक आहे. मर्यादित संसाधनांचा वापर जपून करून येणाऱ्या पिढीला एक सुरक्षित आणि समृद्ध जग बहाल करणे, हीच या दिवसाची खरी सार्थकता ठरेल. चला, आजच्या दिवशी आपण शाश्वत भविष्यासाठी जबाबदार नागरिक बनण्याचा संकल्प करूया.

◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️

▪️११ जुलै: दिनविशेष
आज ११ जुलै, जागतिक लोकसंख्या दिन. या दिवसाचे महत्त्व आणि आजच्या तारखेला घडलेल्या ऐतिहासिक घटनांची माहिती खालीलप्रमाणे :
▪️जागतिक दिन
 * जागतिक लोकसंख्या दिन (World Population Day): वाढत्या लोकसंख्येच्या समस्यांकडे लक्ष वेधण्यासाठी आणि कुटुंब नियोजनाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी हा दिवस जगभरात साजरा केला जातो.

▪️ऐतिहासिक घटना
 * १९९१: भारतात ऐतिहासिक आर्थिक सुधारणांची सुरुवात झाली.
 * १९९५: बोस्नियामधील स्रेब्रेनिका येथे भीषण नरसंहार झाला, ज्याला मानवी इतिहासातील काळ्या दिवसांपैकी एक मानले जाते.
 * २००६: मुंबईच्या उपनगरीय रेल्वेमध्ये साखळी बॉम्बस्फोट (७/११) झाले होते, ज्यामध्ये अनेक निष्पापांना जीव गमवावा लागला होता. आजचा दिवस त्या शहिदांच्या स्मृतीस आदरांजली वाहण्याचा दिवस आहे.

▪️जन्म
 * १८९९: थोर मराठी लेखक आणि कवी ना. वा. टिळक (लोकमान्य टिळक यांच्याशी संबंधित, परंतु वेगळे व्यक्तिमत्त्व) यांचा हा जन्मदिन मानला जातो.
 * १९५८: भारतीय चित्रपट अभिनेते आणि समाजसेवक सतीश कौशिक यांचा जन्मदिन.

▪️स्मृतीदिन
 * २००३: ज्येष्ठ मराठी लेखक आणि विचारवंत पु. ल. देशपांडे (पुलोत्सव) यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ दरवर्षी या काळात अनेक उपक्रम राबवले जातात.

▪️आजचे पंचांग 
आज दिनांक ११ जुलै २०२६, शनिवार असून, अधिक मासानंतरच्या पंचांगानुसार सूर्योदय सकाळी ६:०५ वाजता झाला आहे. आजचा चंद्र मकर राशीत असून, नक्षत्र श्रवण (सकाळी १०:०६ वाजेपर्यंत) आणि त्यानंतर धनिष्ठा नक्षत्र असेल. 

आजचा वार शनिवार असल्याने शनिदेवाच्या उपासनेस विशेष महत्त्व असून, धार्मिक कार्यात आणि शुभ कार्यासाठी आजचा दिवस महत्त्वाचा मानला जातो. आजची तिथी षष्ठी असून, या तिथीला धार्मिक आणि आध्यात्मिक कार्यासाठी शुभ मानले जाते. विशेष म्हणजे आज जागतिक लोकसंख्या दिन असल्याने अनेक सामाजिक संस्थांच्या वतीने जनजागृतीपर कार्यक्रम आयोजित केले जातील.

 दैनंदिन कामकाजासाठी आजचा राहूकाळ सकाळी ९:०० ते १०:३० या दरम्यान असेल.