धम्मचक्र प्रवर्तन दिन: समता, क्रांती आणि करुणेचा सुवर्णदिन
schedule14 Oct 26 person by visibility 173 categoryसामाजिक
१४ ऑक्टोबर १९५६ हा भारतीय इतिहासातील अत्यंत सुवर्ण व परिवर्तनकारी दिवस आहे. याच दिवशी भारतीय राज्यघटनेचे शिल्पकार भारतरत्न डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांनी आपल्या लाखांहून अधिक अनुयायांसह नागपूरच्या पवित्र दीक्षाभूमीवर बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली. हा ऐतिहासिक सोहळा केवळ धार्मिक परिवर्तन नव्हता, तर तो मानवी हक्क, समता, स्वातंत्र्य आणि बंधुभाव प्रस्थापित करणारी एक महान सामाजिक क्रांती होती.
शतकानुशतके जातीयतेच्या वेढ्यात अडकलेल्या आणि मानवी हक्कापासून वंचितांना सन्मानाने जगण्याचा मार्ग बाबासाहेबांनी दाखवला. नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर लाखो अनुयायांनी त्रिशरण आणि पंचशील घेत बौद्ध धम्म स्वीकारला. हा दिवस केवळ एका धर्माचा स्वीकार नसून, अंधश्रद्धा, असमानता आणि जातीव्यवस्थेविरुद्ध पुकारलेला एक वैचारिक लढा होता. त्यामुळे या दिवसाला 'धम्मचक्र प्रवर्तन दिन' म्हणून असीम श्रद्धा व अभिमानाने ओळखले जाते.
आज हा दिवस देशभरातून आणि जगभरातून लाखो अनुयायी नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर एकत्र ये येऊन अत्यंत उत्साहात आणि शिस्तीत साजरा करतात. हा दिवस आपल्याला नेहमीच शांतता, अहिंसा, ज्ञान आणि समतेच्या मार्गावर चालण्याची प्रेरणा देत राहतो. मानवी मूल्यांची जोपासना करण्यासाठी बाबासाहेबांचा हा विचार आजही संपूर्ण जगासाठी दीपस्तंभ ठरला आहे.
🔵🔵🔵🔵🔵🔵🔵🔵🔵🔵🔵🔵🔵
◼️इतिहास आणि जागतिक पातळीवर १४ ऑक्टोबर या दिवसाचे महत्त्व विशद करणाऱ्या महत्त्वाच्या घटना, जन्म आणि स्मृतीदिन खालीलप्रमाणे :
◼️महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना (Important Events)
* जागतिक मानक दिन (World Standards Day): आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मानकीकरणाचे महत्त्व पटवून देण्यासाठी आणि उद्योजक-ग्राहकांमध्ये जनजागृती करण्यासाठी दरवर्षी १४ ऑक्टोबर हा दिवस 'जागतिक मानक दिन' म्हणून पाळला जातो.
* १८८२: ब्रिटिशकाळात शिमला येथे पंजाब विद्यापीठाची स्थापना झाली (जे भारतामधील चौथे विद्यापीठ ठरले).
* १९२०: ऑक्सफर्ड विद्यापीठाने प्रथमच महिलांना पदवी अभ्यासक्रमासाठी अधिकृत प्रवेश देण्याचा ऐतिहासिक निर्णय घेतला.
* १९४७: अमेरिकेचे प्रसिद्ध वैमानिक 'चक येगर' (Chuck Yeager) यांनी एक्स-१ (X-1) विमानातून ध्वनीच्या वेगापेक्षा जास्त गतीने (Supersonic speed) यशस्वी उड्डाण केले.
* १९९८: प्रख्यात भारतीय अर्थशास्त्रज्ञ अमर्त्य सेन यांना अर्थशास्त्राचे नोबेल पारितोषिक जाहीर झाल्याची घोषणा करण्यात आली.
◼️जन्मदिन / जयंती (Birthdays)
* लाला हरदयाल (१८८४): भारताचे महान स्वातंत्र्यसेनानी, क्रांतिकारक आणि 'गदर पार्टी'चे संस्थापक.
* सेकंड लेफ्टनंट अरुण खेतरपाल (१९५०): १९७१ च्या भारत-पाक युद्धातील पराक्रम गाजवणारे आणि भारताचा सर्वोच्च लष्करी सन्मान 'परमवीर चक्र' मिळवणारे सर्वात तरुण अधिकारी.
* उस्ताद शाहिद परवेझ खान (१९५८): प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रीय सितार वादक (इमादखानी घराणे).
* गौतम गंभीर (१९८१): भारताचे माजी स्फोटक क्रिकेटपटू आणि भारतीय क्रिकेट संघाचे मुख्य प्रशिक्षक.
* बहादूरशहा जफर (पहिला) (१६४३): मुघल सम्राट.
◼️पुण्यतिथी / स्मृतीदिन (Death Anniversaries)
* रझिया सुलतान (१२४०): दिल्ली सल्तनतच्या आणि भारताच्या इतिहासातील पहिल्या मुस्लिम व स्त्री महिला राज्यकर्ती रझिया सुलतान यांचा स्मृतीदिन.
* र. धों. कर्वे (१९५३): महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध समाजसुधारक, संततिनियमन व स्त्री-पुरुष समानता या विषयांवर पुरोगामी विचार मांडणारे विचारवंत.
* नरसिंह चिंतामण केळकर (१९४७): 'साहित्यसम्राट' म्हणून ओळखले जाणारे प्रसिद्ध मराठी लेखक, नाटककार आणि लोकमान्य टिळकांचे निकटवर्तीय सहकारी.
* मोहन धारिया (२०१३): भारताचे माजी केंद्रीय मंत्री, थोर स्वातंत्र्यसेनानी आणि सामाजिक कार्यकर्ते.