ईद-उल-अजहा हा इस्लाममधील अत्यंत पवित्र, महान आणि आध्यात्मिक संदेश देणारा सण आहे। हा सण फक्त आनंद साजरा करण्यासाठी किंवा जनावरांची कुरबानी करण्यासाठी नसून, स्वतःचे आत्मपरीक्षण करण्याचा, आपल्या जीवनाकडे प्रामाणिकपणे पाहण्याचा आणि अल्लाहसाठी आपल्या प्रिय गोष्टींचा त्याग करण्याचा संदेश देतो. कुरबानी ही फक्त एक धार्मिक परंपरा नाही; ती आज्ञाधारकता, तक्वा, प्रामाणिकपणा, प्रेम, मानवता आणि आत्मसुधारणेचा महान धडा आहे.

हजरत इब्राहिम अलैहिस्सलाम यांच्या जीवनातून आपल्याला कुरबानीचा खरा अर्थ समजतो. अल्लाह तआलाने त्यांना आदेश दिला की, “तुझी सर्वात प्रिय गोष्ट माझ्या मार्गात अर्पण कर” त्यांनी कोणतीही शंका न बाळगता अल्लाहच्या आदेशासमोर पूर्ण समर्पण केले. त्यांच्या या त्यागामुळे कुरबानी ही संपूर्ण उम्मतसाठी एक महान इबादत बनली.

आज आपण स्वतःकडे पाहिले, तर आपणास जाणवते की फक्त पैसा, मालमत्ता किंवा जनावरेच आपल्याला प्रिय नाहीत; तर काही वाईट सवयी देखील आपल्या आयुष्याचा भाग बनल्या आहेत.
कधी आपली भाषा कठोर होते,
कधी नकळत आपण कोणाचे मन दुखावतो,
कधी राग, अहंकार, मत्सर किंवा द्वेष आपल्या वागण्यात दिसून येतो,
तर कधी आपल्या शब्दांमुळे समाजात दुरावा निर्माण होतो.

ईद-उल-अजहा आपल्याला शिकवते की, जसे आपण अल्लाहसाठी जनावरांची कुरबानी करतो, तसेच आपल्या वाईट सवयी, चुकीचे विचार आणि वाईट वर्तन यांचीही कुरबानी करणे आवश्यक आहे.
जर आपल्या कुरबानीमुळे आपल्या स्वभावात, आचरणात आणि व्यवहारात चांगला बदल झाला, तरच त्या कुरबानीचा खरा उद्देश पूर्ण होईल।
आज आपण सर्वांनी स्वतःशी हा संकल्प केला पाहिजे —
अल्लाहसाठी खोटेपणा सोडूया।
कटू भाषा आणि शिवीगाळ टाळूया।
कोणाचेही मन दुखावणार नाही, याची काळजी घेऊया।
द्वेष, मत्सर आणि अन्यायापासून दूर राहूया।
आपले आचरण, व्यवहार आणि भाषा अधिक सुंदर बनवूया.

मानवता, प्रेम आणि बंधुभावाचा मार्ग स्वीकारूया.
आज समाजात कुरबानीच्या जनावरांच्या किमतींची चर्चा मोठ्या प्रमाणात होते.
“अमुक व्यक्तीने इतक्या किमतीचा बकरा घेतला,”
“तमुक व्यक्तीने मोठी कुरबानी केली,”
अशा चर्चा सर्वत्र ऐकायला मिळतात  चांगली कुरबानी करणे नक्कीच उत्तम आहे; पण त्याचबरोबर आपल्या चारित्र्याची आणि स्वभावाची सुंदरता देखील समाजात दिसली पाहिजे.
आपल्या परिसरात ही चर्चा देखील व्हावी —
“माशाअल्लाह! त्या व्यक्तीचा स्वभाव खूप चांगला झाला आहे.”
“माशाअल्लाह! तो आता कोणालाही दुखावत नाही.”
“माशाअल्लाह! त्याच्या बोलण्यात प्रेम आणि आदर आहे.”
“माशाअल्लाह! तो समाजात शांतता आणि एकता निर्माण करतो.”
हीच खरी कुरबानी आहे.
हीच सुन्नत-ए-इब्राहिमीची खरी शिकवण आहे.
आणि हाच ईद-उल-अजहाचा खरा संदेश आहे.
इस्लाम फक्त बाह्य इबादतींचा धर्म नाही; तर तो उत्तम आचरण, चांगले व्यवहार, दया, प्रेम, बंधुभाव आणि मानवतेचा धर्म आहे. पैगंबर मुहम्मद ﷺ यांनी शिकवले की, सर्वोत्तम माणूस तो आहे ज्याच्यामुळे इतरांना सुरक्षितता, प्रेम आणि आदर मिळतो. जर आपल्या शब्दांमुळे किंवा वागण्यामुळे कोणालाही त्रास होत असेल, तर आपण स्वतःला सुधारण्याची गरज आहे।
कुरबानी ही वाजिब इबादत आहे आणि अनेक पैगंबरांची महान सुन्नत आहे. परंतु त्याचबरोबर स्वतःचे आचरण सुधारणे, लोकांचे हक्क पूर्ण करणे, चांगले चारित्र्य निर्माण करणे आणि समाजासाठी उपयुक्त माणूस बनणे — हे देखील अल्लाहच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे.
ईद-उल-अजहा आपल्याला हा संदेश देते की, आपण फक्त जनावरांची कुरबानी न करता आपल्या मनातील अहंकार, द्वेष, खोटेपणा, वाईट सवयी आणि चुकीच्या प्रवृत्तींचीही कुरबानी करावी। जेव्हा आपल्या जीवनात सत्य, प्रेम, आदर, सहानुभूती आणि तक्वा येईल, तेव्हाच कुरबानीची खरी भावना जिवंत राहील.

या पवित्र प्रसंगी आपण सर्वांनी स्वतःला बदलण्याचा प्रयत्न करूया. आपल्या जीवनातून प्रेम, चांगुलपणा, एकता आणि मानवतेचा संदेश जाऊ दे। आपली कुरबानी केवळ एक परंपरा न राहता समाजात चांगला बदल घडवणारी ठरो.
शेवटी अल्लाह तआलाकडे नम्र दुआ आहे की,
अल्लाह आम्हा सर्वांना या गोष्टींवर प्रामाणिकपणे अमल करण्याची तौफीक देवो.
आमचे आचरण सुंदर बनवो.
आम्हाला मानवतेची सेवा करणारे, लोकांना प्रेम देणारे आणि समाजात शांतता निर्माण करणारे बनवो.
अल्लाह आम्हाला असा स्वभाव देवो की आम्ही अल्लाहला आणि त्याच्या प्रिय पैगंबरांना प्रिय होऊ.
आमच्या जीवनातून लोकांना चांगुलपणा, प्रेम, एकता आणि माणुसकीचा संदेश मिळो.
धार्मिक ऐक्य, सामाजिक ऐक्य व माणुसकी काटेकोरपणे जोपासण्याची आम्हाला ताकद, हिम्मत व सद्बुद्धी देवो. आपल्या जीवनातून समाजात प्रेम, शांतता, परस्पर आदर आणि बंधुभाव वाढत राहो. आमची कुरबानी ही फक्त दिखावा न ठरता, समाजाला एकत्र आणणारी, माणुसकी मजबूत करणारी आणि अल्लाहला प्रिय ठरणारी बनो, अशी अल्लाह चरणी नम्र प्रार्थना।
आमीन।
 ✍️ हाजी अब्दुल कादर मलबारी
प्रशासक — मुस्लिम बोर्डिंग, कोल्हापूर