मराठी नाट्यसृष्टीच्या आद्य कर्तृत्ववान शिल्पकार: हिराबाई पेडणेकर
schedule22 Nov 26 person by visibility 104 categoryसामाजिक
मराठी रंगभूमीच्या जडणघडणीत पुरुष नाटककार आणि कलाकारांचे वर्चस्व असताना, स्त्री कर्तृत्वाची भक्कम मोहोर उमटवणाऱ्या हिराबाई पेडणेकर यांचा जन्म २२ नोव्हेंबर १८८५ रोजी झाला. त्या पहिल्या मराठी स्त्री नाटककार, गायिका आणि संगीतकार म्हणून ओळखल्या जातात.
१९ व्या शतकाच्या अखेरीस आणि २० व्या शतकाच्या सुरुवातीस स्त्रियांना नाट्यलेखन व संगीत क्षेत्रात स्वतंत्र स्थान मिळणे अत्यंत आव्हानात्मक होते. अशा काळात हिराबाईंनी आपल्या प्रतिभेच्या जोरावर नाटक लेखनाची पावले उचलली. ‘जयद्रथ विडंबन’ (१९०४) या त्यांच्या नाटकाने मराठी साहित्यात आणि रंगभूमीवर वेगळी दखल घेतली. सामाजिक व पौराणिक धाटणीच्या लेखनातून त्यांनी स्त्रीच्या दृष्टिकोनातून विचार मांडण्याचा प्रयत्न केला.
हिराबाई केवळ लेखिका नव्हत्या, तर त्या उत्तम गायिका आणि संगीतकारही होत्या. शास्त्रीय व सुगम संगीताची जाण, सुरांची अचूक पकड आणि सादरीकरणातील सहजता यामुळे त्या रसिकांशी सहज नाते जोडत असत. स्वतःच्या नाटकातील पदांना आणि गीतांना चाल देण्याचे कौशल्य त्यांच्याकडे होते.
पुढील पिढीतील स्त्री नाटककारांसाठी व कलावंतांसाठी हिराबाई पेडणेकर यांचा मार्ग दीपस्तंभासारखा ठरला. मर्यादांवर मात करत त्यांनी निर्माण केलेला हा वारसा मराठी सांस्कृतिक इतिहासात सदैव प्रेरणादायी राहील.
◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️◼️
◼️२२ नोव्हेंबर हा ग्रेगरी दिनदर्शिकेनुसार वर्षातील ३२६ वा (लीप वर्षात ३२७ वा) दिवस आहे. जागतिक इतिहास, विज्ञान, क्रीडा आणि समाजकारणाच्या दृष्टीने या दिवसाशी निगडित प्रमुख घडामोडी खालीलप्रमाणे आहेत:
◼️जागतिक ठळक घटना व घडामोडी
* १९४३: लेबनॉनला फ्रान्सपासून स्वातंत्र्य मिळाले.
* १९६३: अमेरिकेचे ३५ वे राष्ट्राध्यक्ष जॉन एफ. केनेडी यांची डॅलस (टेक्सास) येथे हत्या झाली.
* १९६५: संयुक्त राष्ट्र विकास कार्यक्रम (UNDP) ची स्थापना झाली. जागतिक स्तरावर दारिद्र्य निर्मूलन, शाश्वत विकास आणि देशांच्या विकासासाठी मदत करण्याचे काम या संस्थेमार्फत केले जाते.
* २००५: अँजेला मर्केल या जर्मनीच्या पहिल्या महिला चॅन्सेलर बनल्या.
* २०१३: भारताच्या विश्वनाथन आनंदला पराभूत करून नॉर्वेचा मॅग्नस कार्लसन सर्वात कमी वयात बुद्धिबळ विश्वविजेता ठरला.
जागतिक जन्मदिन
* १८९०: फ्रान्सचे राष्ट्राध्यक्ष आणि सेनापती चार्ल्स द गॉल
* १९४३: अमेरिकन टेनिसपटू बिली जीन किंग
* १९६७: टेनिसपटू बोरिस बेकर
* १९७०: श्रीलंकेचा माजी क्रिकेट कर्णधार मार्व्हन अटापट्टू
◼️जागतिक पुण्यतिथी
* १९४४: खगोलशास्त्रज्ञ सर आर्थर एडिग्टन (ताराभौतिकशास्त्रातील त्यांच्या संशोधनासाठी प्रसिद्ध)
* १९६३: प्रसिद्ध इंग्रजी लेखक अल्डस हक्सले ('ब्रेव्ह न्यू वर्ल्ड' चे लेखक) आणि अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष जॉन एफ. केनेडी
* १९८१: नोबेल पारितोषिक विजेते बायोकेमिस्ट हॅन्स ॲडॉल्फ क्रेब्स (सिट्रिक ॲसिड सायकल / क्रेब्स सायकलच्या शोधासाठी ओळखले जातात)