भारताच्या आर्थिक विकासात आणि महसूल संकलनात महत्त्वाची भूमिका बजावणाऱ्या यंत्रणेचा सन्मान करण्यासाठी दरवर्षी २४ फेब्रुवारी रोजी संपूर्ण देशात 'केंद्रीय उत्पादन शुल्क दिन' (Central Excise Day) साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ एका विभागाचा उत्सव नसून, तो देशाच्या औद्योगिक प्रगतीचा आणि प्रामाणिक करप्रणालीचा गौरव आहे.

२४ फेब्रुवारी १९४४ रोजी भारतात 'केंद्रीय उत्पादन शुल्क आणि मीठ कायदा' (Central Excise and Salt Act) लागू करण्यात आला. या कायद्याची आठवण म्हणून आणि उत्पादन शुल्क विभागातील अधिकाऱ्यांच्या कार्याचा गौरव करण्यासाठी हा दिवस विशेष मानला जातो. हा विभाग 'केंद्रीय अप्रत्यक्ष कर आणि सीमा शुल्क मंडळ' (CBIC) च्या अंतर्गत येतो, जे भारत सरकारच्या अर्थ मंत्रालयाचा एक भाग आहे.

'उत्पादन शुल्क' म्हणजे देशांतर्गत उत्पादित होणाऱ्या वस्तूंवर आकारला जाणारा कर. पूर्वी हा कर शेकडो वस्तूंवर लावला जात असे. मात्र, १ जुलै २०१७ रोजी भारतात GST (वस्तू आणि सेवा कर) लागू झाल्यानंतर करप्रणालीत मोठे बदल झाले. सध्या बहुतांश उत्पादने जीएसटीच्या कक्षेत आली असली, तरीही पेट्रोलियम पदार्थ (पेट्रोल, डिझेल) आणि तंबाखूजन्य पदार्थांवर आजही केंद्रीय उत्पादन शुल्क लागू आहे, जे सरकारी तिजोरीसाठी महसुलाचा एक मोठा स्रोत आहे.

या दिवसाचे मुख्य उद्देश
१. जागरूकता: नागरिकांना कर भरण्याचे महत्त्व आणि त्याचा देशाच्या विकासात होणारा उपयोग समजावून सांगणे.
२. पारदर्शकता: कर प्रणालीमध्ये जास्तीत जास्त पारदर्शकता आणणे आणि करचोरी रोखण्यासाठी उपाययोजना करणे.
३. प्रोत्साहन: उत्पादन क्षेत्रातील उद्योजकांना प्रोत्साहन देऊन 'मेक इन इंडिया' सारख्या मोहिमांना गती देणे.
४. सन्मान: या विभागात रात्रंदिवस काम करणाऱ्या कर्मचाऱ्यांच्या कष्टाचे कौतुक करणे.

कोणत्याही राष्ट्राची प्रगती ही त्या देशाच्या आर्थिक शिस्तीवर अवलंबून असते. आपण भरलेला कर हा रस्ते, शिक्षण, आरोग्य आणि संरक्षण यांसारख्या पायाभूत सुविधांसाठी वापरला जातो. म्हणूनच, केंद्रीय उत्पादन शुल्क दिन हा आपल्याला जबाबदार नागरिक म्हणून आपली कर्तव्ये निभावण्याची आठवण करून देतो.

🔲 🔲 🔲 🔲 🔲 🔲 🔲🔲

🟠 24 फेब्रुवारी दिनविशेष 

आज २४ फेब्रुवारी. आजच्या दिवशी घडलेल्या महत्त्वाच्या ऐतिहासिक घटना, जन्म आणि मृत्यू (पुण्यतिथी) यांची थोडक्यात माहिती खालीलप्रमाणे आहे.

🟠 ठळक घटना

 * केंद्रीय उत्पादन शुल्क दिन (Central Excise Day): भारतात दरवर्षी २४ फेब्रुवारी हा दिवस 'केंद्रीय उत्पादन शुल्क दिन' म्हणून साजरा केला जातो. १९४४ मध्ये याच दिवशी केंद्रीय उत्पादन शुल्क आणि मीठ कायदा लागू करण्यात आला होता.

 * १८६८: अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष अँड्र्यू जॉन्सन यांच्यावर महाभियोग (Impeachment) चालवण्यात आला. अमेरिकेच्या इतिहासातील ही पहिलीच घटना होती.

 * १९४८: दक्षिण भारतीय राजकारणातील दिग्गज नेत्या आणि तामिळनाडूच्या माजी मुख्यमंत्री जे. जयललिता यांचा जन्म.

 * २००८: फिडेल कॅस्ट्रो यांनी क्युबाच्या राष्ट्राध्यक्ष पदाचा अधिकृतपणे राजीनामा दिला.
जन्म (जयंती)

 * जे. जयललिता (१९४८): तामिळनाडूच्या माजी मुख्यमंत्री आणि अष्टपैलू अभिनेत्री. त्यांना 'अम्मा' या नावाने ओळखले जाते.
 * पूजा भट (१९७२): हिंदी चित्रपट अभिनेत्री आणि निर्माती यांचा जन्म.
मृत्यू (पुण्यतिथी)

 * श्रीदेवी (२०१८): भारतीय चित्रपटसृष्टीतील 'पहिली महिला सुपरस्टार' म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या अभिनेत्री श्रीदेवी यांचे दुबईत निधन झाले.

 * ललिता पवार (१९९८): मराठी आणि हिंदी चित्रपटसृष्टीतील दिग्गज अभिनेत्री. आपल्या अभिनयाने त्यांनी खलनायिकेच्या भूमिका अजरामर केल्या.

 आजच्या दिवशी आपण 'केंद्रीय उत्पादन शुल्क' विभागाच्या योगदानाचे स्मरण करतो, जे देशाच्या अर्थव्यवस्थेत मोलाची भर घालतात.