भारतात दरवर्षी २८ फेब्रुवारी हा दिवस 'राष्ट्रीय विज्ञान दिन' (National Science Day) म्हणून मोठ्या उत्साहात साजरा केला जातो. हा दिवस केवळ दिनविशेष नसून तो भारतीय वैज्ञानिक क्षमतेचा आणि जागतिक स्तरावर भारताने दिलेल्या योगदानाचा गौरव आहे.

२८ फेब्रुवारी १९२८ रोजी महान भारतीय भौतिकशास्त्रज्ञ सर चंद्रशेखर वेंकट रामन (C. V. Raman) यांनी 'रामन इफेक्ट' (Raman Effect) या महत्त्वपूर्ण शोधनिबंधाची घोषणा केली होती. या शोधाने हे सिद्ध केले की, जेव्हा प्रकाश एखाद्या पारदर्शक पदार्थातून जातो, तेव्हा त्याच्या तरंगांची लांबी बदलते. या अद्वितीय कार्यासाठी त्यांना १९३० मध्ये भौतिकशास्त्रातील नोबेल पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. नोबेल मिळवणारे ते पहिले भारतीय आणि पहिले आशियाई शास्त्रज्ञ होते. त्यांच्या या कामगिरीची आठवण म्हणून १९८६ मध्ये भारत सरकारने २८ फेब्रुवारी हा दिवस राष्ट्रीय विज्ञान दिन म्हणून घोषित केला.

या दिवसाचा मुख्य उद्देश लोकांच्या दैनंदिन जीवनात विज्ञानाचे महत्त्व पटवून देणे हा आहे. समाजात वैज्ञानिक दृष्टिकोन (Scientific Temper) रुजवणे, अंधश्रद्धा निर्मूलन करणे आणि तरुण पिढीला संशोधनासाठी प्रोत्साहित करणे ही यामागची मुख्य भूमिका आहे.

या दिवशी शाळा, महाविद्यालये आणि विज्ञान संस्थांमध्ये विविध उपक्रम राबवले जातात:
 * विज्ञान प्रदर्शने: विद्यार्थ्यांनी बनवलेल्या उपकरणांचे प्रदर्शन.
 * वकृत्व स्पर्धा: विज्ञानातील प्रगती आणि आव्हाने यावर चर्चा.
 * खुले दिवस (Open Day): भाभा अणुशक्ती संशोधन केंद्र (BARC) किंवा ISRO सारख्या संस्था सामान्य लोकांसाठी खुल्या केल्या जातात.

आज आपण तंत्रज्ञानाच्या ज्या युगात जगत आहोत, त्याचा पाया विज्ञानच आहे. मग ते अवकाशातील मंगळयान असो किंवा हातातील स्मार्टफोन. विज्ञानामुळे मानवी जीवन सुखकर झाले असले तरी, त्याचा वापर विधायक कामासाठी करणे ही आपली जबाबदारी आहे. "विज्ञानाचा विजय असो" असे म्हणत असतानाच, आपण विज्ञानाची कास धरून पर्यावरणाचे रक्षण आणि मानवजातीचे कल्याण करण्याचा संकल्प या दिवशी करायला हवा.

🔲◼️🔲◼️🔲◼️🔲◼️🔲

🟠 28 फेब्रुवारी दिनविशेष

२८ फेब्रुवारी हा दिवस भारतात प्रामुख्याने 'राष्ट्रीय विज्ञान दिन' म्हणून साजरा केला जातो. आजच्या दिवसाचे महत्त्व आणि काही ऐतिहासिक घडामोडी खालीलप्रमाणे आहेत:

 * राष्ट्रीय विज्ञान दिन: थोर भारतीय शास्त्रज्ञ सर सी. व्ही. रामन यांनी १९२८ मध्ये याच दिवशी 'रामन इफेक्ट' (Raman Effect) चा शोध लावला होता. या महत्त्वपूर्ण शोधासाठी त्यांना १९३० मध्ये नोबेल पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. विज्ञानाचा प्रसार आणि जनजागृती करण्यासाठी हा दिवस भारतात साजरा होतो.

 * १९५३: जेम्स वॉटसन आणि फ्रान्सिस क्रिक यांनी DNA ची रचना (Double Helix structure) शोधल्याची घोषणा केली. विज्ञानाच्या इतिहासातील ही एक क्रांतीकारी घटना होती.

 * १९२२: इजिप्तला युनायटेड किंगडमपासून स्वातंत्र्य मिळाले.

 * १९९१: पहिल्या खाडी युद्धाचा (Gulf War) शेवट झाला.

🟠 जन्म (Birth Anniversary)
 * राजेंद्र प्रसाद (१८८४): भारताचे पहिले राष्ट्रपती. (काही संदर्भांनुसार ३ डिसेंबर, परंतु २८ फेब्रुवारी ही तारीख काही ऐतिहासिक नोंदीत महत्त्वाची मानली जाते).

 * पंडित जस्राज (१९३०): प्रसिद्ध भारतीय शास्त्रीय गायक (मेवाती घराणे).

🟠 मृत्यू (Death Anniversary)
 * वीर सावरकर (१९६६): भारतीय स्वातंत्र्यलढ्यातील थोर क्रांतिकारक, कवी आणि विचारवंत विनायक दामोदर सावरकर यांचे निधन. (त्यांनी २६ फेब्रुवारीला आत्मार्पण केले होते, मात्र २८ फेब्रुवारीपर्यंत स्मृती दिन पाळला जातो).

 * डॉ. राजेंद्र प्रसाद (१९६३): भारताचे पहिले राष्ट्रपती यांचे निधन.

◼️आजचा विचार
"विज्ञानाशिवाय जगणे शक्य आहे, पण विज्ञानाशिवाय प्रगती करणे अशक्य आहे."